รัฐปัตตานี ใน ศรีวิชัย
เก่าแก่กว่ารัฐสุโขทัยในประวัติศาสตร์
ประมวลภาพเสด็จพระราชดำเนินเมืองปัตตานี ของ
รัชกาลที่ 5 รัชกาลที่ 6 รัชกาลที่ 7
ประชุมงานค้นคว้าและวิจัยทางวิชาการ ของ
ศรีจักร วัลลิโภดม, ประพนธ์ เรืองณรงค์, รัตติยา สาและ, ปรามินทร์ เครือทอง
และบทนำเกียรติยศของ ธงชัย วินิจจะกูล
สุจิตต์ วงษ์เทศ : บรรณาธิการ
(ส่วนนี้เป็นบทนำต่อข้อเขียนแนะนำหนังสือชิ้นนี้ โดยข้าพเจ้าเอง ไม่เกี่ยวกับหนังสือ ถ้าอยากรู้เรื่องหนังสือ ข้ามไปในส่วนแนะนำหน้งสือเลยครับ)
ปตานี ดารุสสะลาม... มีใครเคยได้ยินชื่อนี้บ้าง
ในพุทธศตวรรษที่ 22 หรือประมาณ 300 - 400 ปีมาแล้ว ปตานี(กรือเซะ)ได้รับสมญานามว่า เป็นเมืองท่าพี่น้องกับเมืองฮิราโดะ ประเทศญี่ปุ่น... มีใครเคยทราบหรือเปล่า
แล้วเรื่องที่ว่า ก่อนหน้านี้ปัตตานีเป็นรัฐอิสระ มีเอกราช เป็นอีกประเทศหนึ่ง ไม่ได้ขึ้นต่อสยามแต่อย่างใด เคยทราบมาก่อนหรือไม่ ว่า.. ปัตตานีเพิ่งถูกตีแตก และแยกเป็น 7 หัวเมืองในสมัยรัชกาลที่ 1 และเพิ่งจะผนวกเข้ากับไทยในสมัยรัชกาลที่ 5 นี้เอง โดยดินดินแดนส่วนหนึ่งตกเป็นของอังกฤษ และเป็นส่วนหนึ่งของประเทศมาเลเซียในปัจจุบัน
ถ้าท่านรับทราบประวัติศาสตร์ของประเทศไทย แต่เพียงจากการอ่านตำราที่มีสอนในโรงเรียนเท่านั้น ท่านก็ไม่น่าจะเคยได้ยินมาก่อน รวมถึงอาจจะไม่เคยรู้สึกเลยก็ได้ว่า แท้จริงแล้วนอกจากปัตตานีที่เคยเป็นเอกราชมาก่อนนั้น อณาจักรล้านนาในอดีตก็ไม่ใช่สยามด้วยเช่นกัน
ทั้งนี้ก็คงต้องดูว่านโยบายในการสร้างชาติของผู้ปกครองในขณะนั้น รวมถึงภาวะการเมืองภายในและระหว่างประเทศเป็นเช่นไร ทำไม... ถึงได้มีตำราประวัติศาสตร์ที่ ปกปิด สาระสำคัญ หรือ ข้อเท็จจริงบางอย่างเอาไว้
แม้ในอดีตภาคเหนือจะยังมีความัดแย้งกับรัฐบาลกลางในสมัยรัชกาลที่ 5 แต่ปัจจุบันนี้ทั้งหมดนั้น ก็ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของไทยอย่างสมบูรณ์ วัฒนธรรมผสมผสานจนคนที่ไม่รู้เรื่อง นึกว่าวัฒนธรรมภาคเหนือบางอย่างเป็นของภาคกลางด้วยซ้ำ การทำให้ล้านนาเป็นไทยนั้นดูเหมือนจะสำเร็จไปด้วยดี ตอนนี้มารื้อฟื้นเรื่องราวในอดีตว่าอยุธยากับเชียงใหม่เคยรบกันอย่างไรนั้น (เช่นในหนังเรื่องสุริโยทัยก็มีฉากดังกล่าวให้เห็นด้วย) ก็ไม่ได้สร้างความแตกแยกให้เกิดขึ้นแต่อย่างใด
อาจเป็นเพราะ ชาติพันธุ์ ภาษา วัฒนธรรม มีความใกล้เคียงกันในระดับหนึ่ง
ตรรกะแบบเดียวกันนี้ คือ (ในมุมมองของภาคกลาง) การ ปกปิด ว่า เขา (คนปัตตานี) เป็นคนต่างชาติ และในขณะเดียวกันก็ทำให้เขา (คนปัตตานี) เป็นเรานั้น ดูเหมือนจะใช้กับสามจังหวัดชายแดนภาคใต้แทบจะไม่ได้เลย เพราะไม่ว่าเวลาจะผ่านไปนานเท่าไหร่ เขาก็ยังรู้สึกว่าเป็นเขา ไม่ได้รู้สึกว่าเป็นเราขึ้นมาสักเท่าใด
เป็นความจริงว่าทั้งชาติพันธุ์ ภาษา วัฒนธรรม ระหว่างสยามกับปัตตานี้นั้น แตกต่างกันอย่างมาก ไม่อาจจะทำให้กลมกลืนกันได้อย่างสนิทเลย ดังนั้น การทำให้คนมลายูปัตตานีเป็นคนไทย (แล้วปกปิดประวัติศาสตร์เอาไว้) นั้นจึงทำไม่สำเร็จ
แต่กลับทำให้มีการต่อต้าน สะสมความแค้น มากขึ้นเรื่อย ๆ จน... ระเบิด
ที่กล่าวมานี้ ไม่ได้เป็นการทำให้มีการแตกแยกแต่อย่างใด เพราะที่ถูกแล้ว การยอมรับความแตกต่าง และเคารพในเอกลักษณ์ของกันและกัน โดยอยู่บนพื้นฐานของความเป็นจริงต่างหากเล่า จึงจะเป็นการลดความแตกแยก ที่เกิดจากการบาดหมางทางจิตใจ ลงได้
(แนะนำหนังสือ)
หนังสือเล่มนี้ชื่อยาวมาก อ่านแต่ละประโยคแล้วก็ชวนให้สงสัยว่า อะไรหรือที่ปกปิด และจริงหรือที่ว่าเก่าแก่กว่าสุโขทัย ถ้าใครดูเพียงปกแล้วไม่หยิบอ่าน อาจคิดไป (พร้อมกับเข้าใจผิด ๆ ไป) ว่า ปัตตานีเป็น "รัฐอิสลาม" มาก่อนที่จะเกิดอณาจักรสุโขทัย
ซึ่งไม่ใช่แบบนั้นครับ
หนังสือเล่มนี้พยายามชี้ให้เห็นว่า การเรียนการสอนประวัติศาสตร์ไทยในปัจจุบันนั้น เป็นการรับใช้อุดมการณ์ทางการเมืองในอดีต นอกจากนี้แล้ว ยังเป็นการศึกษาที่ตั้งกรอบไว้ไม่สอดคล้องกับข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ที่พบใหม่ ๆ ด้วย
กล่าวคือ ในตอนนี้เรารับรู้ว่าประเทศไทยมีขอบเขตเป็นรูปขวาน เราก็จะศึกษาประวัติศาสตร์โดยวางกรอบว่าในอดีตหลายร้อยปีมานี้ พื้นที่ขวานนี้เป็นไทยมาก่อน และประชากรที่อยู่ในขอบเขตนี้ก็จะต้องเป็นคนไทยด้วย ซึ่งที่จริงแล้วอาจจะไม่ได้เป็นแบบนั้นก็ได้
นอกจากนี้ยังชี้ให้เห็นว่า การศึกษาประวัติศาสตร์ไทยในอดีต ได้รับอิทธิพลจากนักวิชาการชาวต่างชาติหลายท่าน ซึ่งอาจจะไม่ได้คุ้นเคย หรือ ลึกซึ้งกับวัฒนธรรมในภูมิภาคแห่งนี้ ทำให้มีการตีความต่าง ๆ ผิดจากที่เป็นได้
ความจริงจึงอาจจะไม่ใช่แบบที่เราเรียน หรือ ถูกบอกต่อ ๆ มาเรื่อย ๆ ก็ได้
หนังสือเล่มนี้เป็นการรวบรวมงานค้นคว้าและวิจัยทางวิชาการของนักวิชาการหลายท่าน เพื่อชี้ว่า (จากหลักฐานที่พบในปัจจุบันนั้น) ในอดีตมีรัฐ ๆ หนึ่ง ซึ่งเป็นสมาชิกของสหพันธรัฐศรีวิชัย มีพัฒนาการเป็นบ้านเมืองตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 11 12 (ก็คือมากกว่าพันปีมาแล้ว ในขณะที่ลายสือไทยที่เชื่อว่าสร้างในสมัยพ่อขุนรามคำแห่งนั้นอายุประมาณ 700 ปี) รัฐที่ว่านี้แต่เดิมนับถือพุทธศาสนานิกายมหายาน ต่อมาก็กลายเป็นรัฐอิสลามเมื่อราว 500 ปีก่อน และในที่สุดก็แตกสลายลงถูกผนวกเข้ากับสยาม (และบางส่วนเข้ากับมาเลเซีย) ประมาณร้อยกว่าปีมานี้เอง
รัฐที่ว่านี้คือรัฐปัตตานีในอดีต จังหวัดปัตตานี ยะลา นราธิวาสเคยเป็นรัฐเดียวกันมาก่อน
แม้หนังสือเล่มนี้ตีพิมพ์ครั้งแรกเมื่อ ปี พ.ศ. 2547 แต่บทความในหนังสือเล่มนี้หลายบท ถูกเขียนขึ้นก่อนหน้านานแล้ว และเขียนโดยนักวิชาการหลายท่าน ทางบรรณาธิการได้นำมารวบรวมไว้เข้าเป็นเล่ม ตามความเห็นส่วนตัวของข้าพเจ้าแล้ว หนังสือหนากว่า 350 หน้าเล่มนี้ มีเนื่อหาที่ซ้ำกันหลายจุดทีเดียว ถ้าหากเรียบเรียงเขียนใหม่ อาจทำให้ได้หนังสือที่เนื้อหากระชับมากกว่านี้
เนื้อหาในเล่มแบ่งเป็น 4 ตอนใหญ่ ๆ ส่วนแรกเป็นบทนำ ส่วนต่อมาเป็นการแสดงและอ้างอิงหลักฐานทางโบราณคดีว่ามีรัฐโบราณเกิดขึ้นในคาบสมุทรนี้มานานมากแล้ว ส่วนที่สามเป็นเรื่องเกี่ยวกับปัตตานีในสมัยที่นับถือศาสนาอิสลามแล้ว และส่วนสุดท้ายเป็นภาคผนวก
ดังที่กล่าวไว้แล้ว่า เนื้อหาหลายตอนซ้ำกันอย่างมาก และยิ่งถ้าท่านไม่ได้มีความสนใจในเชิงหลักฐานทางโบราณคดีแล้วล่ะก็ เพื่อไม่ให้เสียในการอ่านมากนัก ข้าพเจ้าขออนุญาติแนะนำให้ท่านอ่านเพียงไม่กี่บท เพื่อให้ได้รับทราบข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ของภูมิภาคนี้ ซึ่งไม่ใคร่ได้มีการเปิดเผยให้รับทราบในวงกว้างเท่าใดนัก และเข้าใจพื้นฐานทางวัฒนธรรมของปัตตานีได้ดียิ่งขึ้น
- บทที่แนะนำให้อ่านคือ
- คำนำบรรณาธิการ โดย สุจิตต์ วงษ์เทศ
- เรื่องเล่าจากชายแดน โดย ธงชัย วินิจจะกูล
- ปตานี ดารุสสะลาม (มลายู-อิสลาม ปตานี) สู่ความเป็น จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส โดย รัตติยา สาและ
- พญาตานี ปืนใหญ่ใส่อดีตอันรุ่งเรืองของกษัตริยาแห่งปัตตานี โดย ปรามินทร์ เครือทอง
อยากให้ทุกคน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเจ้าหน้าที่ทหาร ตำรวจ ที่ลงไปในพื้นที่ ได้อ่านหนังสือเล่มนี้ เชื่อว่า การเข้าใจพื้นฐานทางประวัติศาสตร์ และ วัฒนธรรมนั้น จะทำให้การแก้ไขปัญหาความรุนแรงในภาคใต้ ได้ตรงจุด และเข้าใจ เขา มากยิ่งขึ้น
ตามตำราประวัติศาสตร์ไทยที่ใช้เรียน-สอนกันในโรงเรียนทั่วประเทศฯมาช้านาน บอกว่าคนไทย "อพยพ" มาจากที่อื่นทางทิศเหนือ แล้วตั้งสุโขทัยเป็นราชธานีแห่งแรก เมื่อราว พ.ศ. 1800 ก็แสดงว่า "คนไทย" ไม่ใช่เจ้าของดินแดนประเทศไทยทุกวันนี้ แต่เป็น "แขก" แปลกหน้าเพิ่งอพยพเข้ามาเมื่อราว พ.ศ. 1800 แล้วรุกรานขับไล่เจ้าของดินแดนที่แท้จริงให้ไปอยู่ที่อื่น
แล้วใครล่ะเป็นเจ้าของ? ใครเป็นคนดั้งเดิมที่อยู่ดินแดนนี้ก่อน
หนังสือเล่มนี้จะชี้ให้เห็นพยานหลักฐานที่เป็นคนตอบทั้งหมด แล้วยังเตือนล่วงหน้า ว่า
ไฟใต้อาจดับชั่วคราว แต่ "อำนาจ" แท้จริงยังครอบงำอยู่ ย่อมเกิดไฟใต้ได้อีกเสมอ นั่นคือ "ประวัติศาสตร์ไทย" หนทางที่จะทำให้ไฟใต้ดับได้ค่อนข้างถาวรและยั่งยืน ก็ต้องดับไฟ "ประวัติศาสตร์ไทย" ที่ล้าหลังคลั่งชาติดูแคลนคนอื่น
รัฐปัตตานี ใน "ศรีวิชัย" เก่าแก่กว่ารัฐสุโขทัยในประวัติศาสตร์
สุจิตต์ วงษ์เทศ : บรรณาธิการ
สำนักพิมพ์มติชน
พิมพ์ครั้งแรก : เมษายน 2547
ISBN 974-323-183-8
